Co roku, począwszy od września, należy szczepić wszystkie osoby należące do grupy ryzyka podczas rutynowych wizyt lekarskich lub w czasie pobytu w szpitalu. Ale tak naprawdę szczepionkę warto podać każdemu, kto chce zmniejszyć ryzyko zakażenia wirusem grypy. W CenterMedzie szczepionka jest już dostępna.

Grypa - co powinniśmy o niej wiedzieć?
Epidemie grypy opisywane były w literaturze od ponad 400 lat i choć początkowo nie padała wyraźna nazwa tej choroby, to jej sezonowe występowanie, epidemiczny charakter z gorączką i charakterystycznym kaszlem, nie budzi wątpliwości co do rozpoznania.
Wirus grypy został opisany w latach trzydziestych XX wieku. Opracowanie jego hodowli w warunkach laboratoryjnych pozwoliło na szczegółowe opisanie jego budowy i właściwości, a następnie na opracowanie szczepionki. W dwudziestym wieku zanotowano 3 światowe epidemie grypy: największą w 1918 r.(20 milionów zgonów), kolejne w 1957 i 1968 r.
Przebieg epidemii jest bardzo charakterystyczny, rozpoczyna się nagle, szczyt liczby zachorowań występuje po 2-3 tygodniach, trwa 5-6 tygodni. Epidemie występują wyłącznie w miesiącach zimowych od końca października do początku kwietnia. Grypa występuje epidemicznie praktycznie co roku lecz nasilenie tych epidemii jest zmienne, w niektórych latach od 10 do 40% populacji może zachorować w ciągu zaledwie 5-6 tygodni.

Przenoszenie choroby
W sezonie epidemicznym grypa przenosi się łatwo z człowieka na człowieka drogą kropelkową poprzez kaszel i wydzielinę z nosa. Wirus uwalniany jest przez zakażonego w trakcie kichania i kaszlu i jest tym bardziej stabilny, im niższa jest zewnętrzna temperatura i wilgotność powietrza. Wirus może być też przenoszony przez przedmioty używane przez chorego (np. ręczniki , chusteczki). Zakażony człowiek wydziela wirusa grypy na 1 do 6 dni przed wystąpieniem objawów, toteż samo unikanie kontaktu z osobami już chorymi nie zapobiega zakażeniu.

Objawy niepowikłanej grypy
Początek choroby jest nagły, z gorączką i dreszczami, bólami głowy, kości stawów i mięśni (kończyn i pleców). Gorączka i objawy ogólne zwykle trwają trzy dni. Podstawowe objawy to suchy, męczący kaszel, ostry nieżyt nosa, bóle gałek ocznych i zapalenie spojówek. W pierwszych dniach choroby u osoby chorej występuje gorąca i wilgotna skóra, przekrwione spojówki oczu, silnie zaczerwienione śluzówki gardła, wodnista wydzielina z nosa.
Po tym początkowym okresie choroby mijają objawy ogólne i gorączka, natomiast dominujący staje się suchy, męczący kaszel, który powodować może bóle w klatce piersiowej, a spowodowany jest zaatakowaniem płuc przez wirusa grypy, który występuje u wszystkich chorych. Obrzęk błony śluzowej nosa prowadzi do jego niedrożności, pacjent jest osłabiony, skarży się na brak apetytu i ból gardła. Okres ten trwa przeciętnie 3-4 dni, po czym większość objawów ustępuje, jedynie kaszel może utrzymywać się dłużej. W okresie zdrowienia, trwającym 1-2 tygodnie charakterystyczne są: kaszel, osłabienie, ogólne złe samopoczucie.

Powikłania
Najczęstszym powikłaniem grypy jest zapalenie płuc. Znacznie rzadziej dochodzi do powikłań ze strony układu krążenia, ze spadkiem ciśnienia tętniczego krwi, z wystąpieniem zaburzeń rytmu oraz rzadkim, ale przebiegającym groźnie zapaleniem mięśnia sercowego. Jeśli pojawią się zaburzenia świadomości, uporczywe bóle głowy i pobudzenie psychoruchowe, można podejrzewać zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Zaostrzeniu w przebiegu grypy mogą ulec choroby istniejące uprzednio, szczególnie cukrzyca, choroby układu oddechowego i krążenia. Ostatnio występujące w Polsce epidemie, wywołane przez wirus typu A2 cechowały się znaczną liczbą powikłań płucnych, krążeniowych i nerwowych.

Rokowanie
Niepowikłana grypa jest chorobą ulegającą samowyleczeniu Ze względu na wysoką częstość zachorowań w populacji w krótkim czasie, powikłania grypy mają wpływ na statystyczne parametry stanu zdrowia tej populacji:
• w czasie epidemii grypy częstość zgonów z powodu chorób układu oddechowego wzrasta w tej populacji o 50% w porównaniu z rokiem poprzedzającym epidemię
• 80-90% przypadków zgonów z powodu powikłań grypy dotyczy osób powyżej 65 roku życia
• W czasie epidemii grypy najwięcej hospitalizacji z powodu powikłań grypy dotyczy dzieci poniżej 4 roku życia oraz osób powyżej 65 roku życia.

Zapobieganie Najskuteczniejszą metodą zmniejszenia chorób związanych z grypą jest szczepienie osób obciążonych dużym ryzykiem powikłań pogrypowych przed każdym sezonem epidemicznym. Liczbę osób uodpornionych przeciwko grypie można zwiększyć, podając szczepionkę pacjentom w szpitalach, jak również podczas rutynowych wizyt u lekarza przed sezonem epidemicznym. Postępowanie takie pozwala uniknąć dodatkowych wizyt u lekarza w celu podania szczepionki. Jeśli skład szczepionki jest dobrze dobrany i odzwierciedla budowę antygenową szczepów krążących w populacji, uzyskanie wysokiego wskaźnika zaszczepień, pozwala zmniejszyć ryzyko epidemii poprzez zwiększenie odporności populacyjnej.

Skuteczność
Współczesne szczepionki przeciw grypie zawierają antygeny 3 szczepów wirusa, zwykle dwóch typu A i jednego typu B. Reprezentują one szczepy, które będą najbardziej prawdopodobną przyczyną epidemii w nadchodzącym sezonie zimowym. Szczepionkę otrzymuje się z wysoko oczyszczonych, hodowanych na zarodkach kurzych, wirusów grypy. Po zaszczepieniu u większości dzieci i młodych dorosłych osób dochodzi do wytworzenia wysokiego miana swoistych przeciwciał, które chronią przed zachorowaniem na grypę wywołaną przez wirusy o takich samych właściwościach antygenowych, jak szczepy wchodzące w skład szczepionki. Osoby w podeszłym wieku i chorzy na niektóre choroby przewlekłe słabiej reagują na szczepienie, miano swoistych przeciwciał jest niższe, dlatego pomimo szczepienia mogą one zapadać na choroby dróg oddechowych spowodowane wirusami grypy. Jednak szczepienie znamiennie zmniejsza w tej grupie ryzyko wtórnych powikłań pogrypowych, hospitalizacji i zgonów.
Skuteczność szczepionek przeciw grypie zależy głównie od wieku i sprawności układu immunologicznego osoby poddanej szczepieniu, jak również od podobieństwa antygenowego wirusów użytych do przygotowania szczepionki i wywołujących epidemię. Jeżeli podobieństwo to jest duże, szczepienie zapobiega zachorowaniu u 70-90% zaszczepionych zdrowych osób do 65 roku życia oraz hospitalizacji z powodu zapalenia płuc i grypy u 30-70% osób w podeszłym wieku.

Zalecenia
Szczepienie przeciw grypie jest zalecane wszystkim osobom (od 6.miesiaca życia) zaliczanym do grupy wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań grypy ze względu na podeszły wiek lub chorobę przewlekłą. Należy szczepić pracowników ochrony zdrowia oraz inne osoby mające bliski kontakt z osobami z grupy ryzyka, które mogłyby stać się źródłem zakażenia. Szczepionkę też można podać każdemu, kto chce zmniejszyć ryzyko zakażenia wirusem grypy. Grupa wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań grypy.

Szczepienie jest zalecane następującym osobom, należącym do grupy dużego ryzyka występowania powikłań grypy:
osoby w wieku podeszłym (65 lat i więcej)
pensjonariusze domów spokojnej starości oraz innych ośrodków opieki przewlekłej, w których przebywają przewlekle chorzy
dorośli i dzieci chorzy na przewlekłe choroby układu sercowo-naczyniowego lub oddechowego, w tym astmę
dorośli i dzieci, którzy w minionym roku podlegali regularnym kontrolom lekarskim i często przebywali w szpitalu z powodu chorób metabolicznych (w tym cukrzycy), niewydolności nerek i niedoborów odporności
kobiety, które w najbliższym sezonie epidemicznym grypy będą w II lub III trymestrze ciąży

Przeciwwskazania do szczepienia
Bez wcześniejszego zasięgnięcia opinii lekarza nie powinno się szczepić osób, u których występuje reakcja alergiczna na białko jaja kurzego.
Ostre choroby przebiegające z wysoką gorączką stanowią wskazanie do opóźnienia szczepienia do czasu ustąpienia objawów, natomiast lekkie zachorowania z niewysoką gorączką lub bez niej nie są przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw grypie. W szczególności dotyczy to dzieci podczas łagodnie przebiegających zakażeń górnych dróg oddechowych oraz chorych na alergiczny nieżyt nosa.

Termin
Co roku, począwszy od września, należy szczepić wszystkie osoby należące do grupy ryzyka podczas rutynowych wizyt lekarskich lub w czasie pobytu w szpitalu. Zorganizowane akcje szczepień należy prowadzić w październiku i pierwszej połowie listopada, ponieważ szczyt zachorowań przypada w okresie od końca grudnia do początku marca. Jeżeli się przewiduje, że sezon epidemiczny zacznie się wcześniej niż w grudniu, szczepienia można rozpocząć, skoro tylko pojawi się nowa szczepionka. Natomiast nie szczepionym osobom należy proponować szczepienia nawet w trakcie trwania sezonu zachorowań na grypę.

Opracowywanie szczepionki
Zakażenia wywołane wirusem grypy powodują nie tylko nieobliczalne skutki zdrowotne ale i wymierne straty finansowe. Corocznie w lutym w Genewie ma miejsce międzynarodowe spotkanie kierowników Krajowych Ośrodków ds. Grypy oraz pracowników Ośrodków Referencyjnych, którego celem jest opracowanie składu szczepionki przeciwgrypowej na następny sezon epidemiczny. W ciągu danego sezonu epidemicznego nadsyłane są do Ośrodków Referencyjnych Grypy izolowane w poszczególnych krajach świata szczepy wirusa. Pozwala to na wychwycenie nowych szczepów. Mimo, że skład szczepionki na kolejny sezon epidemiczny opracowywany jest z prawie półrocznym wyprzedzeniem, szczepy wirusa grypy, jakie zostaną użyte do szczepionki okazują się prawie w 100% zgodne z tymi, które pojawią się w kolejnym sezonie epidemicznym.

Ostrożności nigdy dosyć
Sezon grypy przed nami, miejmy nadzieje, że zachorowań nie będzie dużo, a szczepionki okażą się skuteczne. Życzę Państwu dużo zdrowia w nadchodzącej jesieni i zimie, a kolegom lekarzom wytrwałości w swojej pracy.

Kinga MOGILSKA, lekarz chorób wewnętrznych, specjalista medycyny rodzinnej – CenterMed Tarnów (na zdjęciu)